Bu yıla damgasını vuran duygular hangileri? Bu soruya cevap bulabilmek için bazı temel bilgileri hatırlamakla başlayalım. Temel bilgiler için elbette en iyi kaynak Ters Yüz ama ben yine de kendimce hatırlatayım. Yıl boyunca ürettiğim karikatürler, 2025’te duygu nabzımızın nasıl attığını yansıtıyor.
PROF. DR. YANKI YAZGAN
Durum (ilişki, olay, bağlam vb.) duyguyu ya da duyguları doğurur. Duygu bizi birkaç alternatif davranışa “dürter” ve “iter”, biz de bu davranışlardan birisini gerçekleştiririz. Ne hissettiğimizi kontrol edemesek bile, hangi şekilde davranacağımızı seçme şansımız genellikle vardır. Nitekim -Viktor Frankl’ın tanımıyla- zor duyguların damgasını vurduğu zor zamanlarda, neredeyse tek kişisel özgürlüğümüz, özgür hissedişimiz, duygu doğduktan sonra hangi davranışı seçtiğimiz “an”a kadar geçen zamandadır.
Geçtiğimiz yıla damgasını vuran duyguların bizi belli bir davranışa iten, “repertuvarı daraltıcı” etkisini düşünürsek, duyguların kişisel özgürlüğümüz için daha çok çabalamamız gerektiren tipte olduğunu söyleyebiliriz.
Durum, adaletsizlik, baskı ya da yok edicilik ise; öfke, üzüntü, korku ya da kaygı gibi duyguların baskınlığını söylemek için uzman olmaya gerek yok. Ancak daha önemli sorular var, örneğin bu duyguların hangi davranışları doğurduğunu kontrol edebildik mi, seçebildik mi? Bu sorunun cevabı bir “meta-duygu” olarak özgür hissedip hissetmemiş olduğumuzu anlamamıza yardım eder. Öfke ya da üzüntü ya da korku bizi önüne katıp sürükledi mi, yaptıklarımızdan memnun kaldık mı? Yapmak isteyip yapamadıklarımız neler oldu? Bu soruların cevaplarını düşünmek de okurlara yarar sağlayabilir. O zaman listeye bir özgürleştirici duygu olarak cesareti de ekleyebiliriz.
Duygular hayatımızın temel bileşeni. Her duygunun yaşamımızda bir yeri var. Duyguların düzenlenmesini zorlaştıran, yaşamımızı bozan değişikliği genellikle bazı duyguların aşırı varlığı, bolluğu olarak görebiliriz. Ancak bazı duyguların (ve o duyguları doğuran durumların) yokluğu, kıtlığı toparlanması daha zor, daha derin düzensizlikler yaratır.
O zaman bir son soru: Damgasını vuramayan duygular hangileriydi? Davranışlarımızı özgürce seçmemize, başkalarının özgürlüğünü incitmeden, başkalarıyla anlam birliği içinde bir yaşam kurmaya imkân veren tipte duyguların kıtlığını çektiğimiz bir yıl geçirdik diyebilirim. Yaşadığımız döneme, yaşadığımız yıla damgasını vuramayan, kıtlığını çektiğimiz duygular listesinin başına güven ve sevinç duygularını koyarım.
