Uzmanlar ekonominin nereye gittiğini anlamak için her zaman faiz, enflasyon ya da büyüme verilerine bakmıyor. Kimi zaman sinyaller, oldukça beklenmedik yerlerden gelebiliyor.
İlk bakışta tuhaf görünen bu tür göstergeler, sanıldığı kadar marjinal değil. Bazıları güçlü tarihsel verilerle destekleniyor, bazıları merkez bankası başkanları tarafından ciddiye alınıyor, bazılarıysa hâlâ tartışmalı birer şehir efsanesi olarak kabul ediliyor. İşte ilk anda garip gelse de üzerine düşününce anlam kazanan göstergelerden bazıları:
Bebek bezi pişiği endeksi
Bebek bezi vazgeçilmez bir ihtiyaç olsa da kriz dönemlerinde ebeveynler tasarruf amacıyla bez değiştirme sıklığını azaltabiliyor. Bunun yan etkisi olarak pişik vakaları artıyor ve pişik kremi satışları yükseliyor. Küresel perakende verilerine göre 2008’de tek kullanımlık bez satışları gerilerken, pişik kremi satışlarında belirgin bir artış yaşanmıştı.
Sıradaki Endeks
Yüksek topuk endeksi
Ekonomik durgunluklar moral bozucu olduğu için insanlar daha iddialı ve dikkat çekici moda tercihlerine yönelebiliyor. Tarihsel olarak büyük ekonomik kriz dönemlerinde topuk boylarının uzadığı görülüyor. 1920’lerin düz taban ayakkabıları Büyük Buhran yıllarında platformlara, 1990’ların kalın topukları ise teknoloji balonu döneminde ince ve sivri topuklara evrilmişti.
Sıradaki Endeks
İnce kravat genişliği endeksi
Ekonomik belirsizlik arttığında erkekler daha çalışkan ve ciddi görünme ihtiyacı hissediyor. Bu durum kravat satışlarını artırırken, aynı zamanda kravatların daha dar tasarlanmasına yol açıyor. 2007’de yaklaşan işten çıkarmalara dair haberlerin yaygınlaştığı dönemde kravat satışlarında dikkat çekici bir sıçrama yaşanmıştı.
Sıradaki Endeks
İlk buluşma endeksi
Ekonomi kötüye giderken insanlar kendilerini daha iyi hissetmek ve umut tazelemek için yeni insanlarla tanışmaya daha fazla yöneliyor. 2008’in son aylarında çevrim içi flört platformlarında yoğunluk rekor seviyelere ulaşmıştı. Trafiğin en hızlı arttığı dönemlerden biri, borsaların sert düşüşler yaşadığı Kasım 2008’e denk gelmişti. Benzer bir eğilim, büyük toplumsal şokların ardından da gözlemlenmişti.
Sıradaki Endeks
Sahipsiz cenaze endeksi
Ekonomik koşullar kötüleştikçe aileler cenaze masraflarını karşılamakta zorlanıyor ve vefat eden yakınlarının defin işlemlerini devlete bırakmak zorunda kalıyor. Bu durum, kamu tarafından karşılanan cenaze sayısında artışa yol açabiliyor. Örneğin 2009’da ABD’de bazı şehirlerde yetişkin işsizliği yüzde 30’un üzerine çıktığında, devletin ödediği defin sayısının iki aylık dönemler hâlinde iki katına çıktığı gözlemlenmişti.
Sıradaki Endeks
Erkek iç çamaşırı endeksi
Erkekler ekonomik sıkıntı dönemlerinde yeni iç çamaşırı alımını erteleme eğiliminde oluyor. 2009’da erkek iç çamaşırı satışlarının düşmesi bu davranışı doğrulayan örneklerden biri. Bu gösterge, ekonomi çevrelerinde uzun süredir ciddiye alınan alışılmadık sinyallerden biri olarak görülüyor. Bu endeksi literatüre kazandıran ABD eski Merkez Bankası Başkanı Alan Greenspan’di.
Sıradaki Endeks
Çekici garson endeksi
Biraz cinsiyetçi olsa da bu teoriye göre ekonomi ne kadar kötüyse, restoranlardaki servis personeli o kadar çekici oluyor. Bunun nedeni, iyi görünümlü ve nitelikli çalışanların güçlü ekonomilerde daha iyi ücretli sektörlere yönelmesi. Ekonomi zayıfladığında ise bu profil hizmet sektörüne kayıyor. Bazı gözlemciler bu durumun ironik biçimde erken sinyaller verdiğini savunuyor.
Sıradaki Endeks
Etek boyu endeksi
Kısa etek iyi ekonomi, uzun etek kötü ekonomi anlamına mı geliyor? Perakendecilere göre bunun net bir kanıtı yok. Ancak bazı ekonomistler, finansal krizlerle birlikte moda dünyasında daha karamsar, kapalı ve uzun tasarımların öne çıkmasını tesadüf olarak görmüyor.
Ruj endeksi
Büyük Buhran döneminden kalma bir başka endeks de ruj endeksi. Pahalı çanta ve ayakkabılar yerine, daha erişilebilir ama iyi hissettiren küçük lükslere yönelim artıyor. Bu yaklaşıma göre ruj satışlarındaki artış, ekonomik sıkıntının erken işaretlerinden biri olabiliyor. Büyük kriz dönemlerinde kozmetik ürün satışlarında yaşanan sıçramalar bu görüşü destekliyor.
Sıradaki Endeks
Karton kutu endeksi
Dayanıksız tüketim mallarının büyük bölümü karton ambalajlarla sevk edildiği için, karton talebi ekonomik hareketliliğin önemli bir göstergesi kabul ediliyor. Karton kullanımındaki düşüş durgunluğa, artış ise büyümeye işaret ediyor. 2008 krizinde Avrupa’daki büyük üreticilerin kârlılığında yaşanan sert düşüş, bu göstergenin neden yakından izlendiğini ortaya koymuştu.