Netflix’in son dönemde en dikkat çeken içeriklerinden, Louis Theroux’un erkeklik krizi konusuna mercek uzattığı “Inside the Manosphere” belgeseli bize yeni dünya düzeninde yükselişe geçen Alfa erkekliği anlatıyor.
Alfa erkek akımında temalar güç, statü, para, kaslı vücut, kadınlar üzerinde hakimiyet, duygusal sertlik. Yüzeyde bunlar erkeklik reçeteleri gibi görünebilir. Ama biraz derine indiğinizde aslında hepsinin aynı soruya cevap vermeye çalıştığını görüyorsunuz: “Bir erkek olarak değerimi nasıl kanıtlayacağım?”
20’nci yüzyılda erkek olmanın toplumsal tarifi çok daha netti: İş bul, aile kur, eve ekmek getir, saygın bir yetişkin ol. Bugün ise genç erkeklerin önemli bir bölümü ev sahibi olamıyor, kariyer konusunda belirsizlik yaşıyor ya da sosyal ilişkilerde zorlanıyor, sonuçta geleneksel erkeklik rollerinin bir kısmını kaybetmiş hissediyor. Ama toplumda erkeğin “başarılı” olma baskısı hâlâ devam ediyor:
Bu durum tüm dünyada erkeklik krizi adında yeni bir kavramı ortaya koyuyor, “Alfa erkek” veya “Kırmızı hap” gibi akımların sözcülüğünü yapan çok sayıda influencer/creater günümüz genç erkek kuşağı tarafından yakından takip ediliyor ve bu akım her geçen gün daha da görünür bir hâl alıyor.
Deeper Alive tüm dünyada yükselen erkeklik krizi konusunu Türkiye’de yaşayan ve kendi ailesini kurma çağında genç erkek segmentleri ile masaya yatırdı. Türkiye’ye özgü toplumsal, sosyal ve güncel ekonomik gerçekler de işin içine eklendiğinde değişen erkeklik rolleri konusunda genç Türk erkekleri ne düşünüyorlar, kendilerine nasıl bir yol çiziyorlar?
Araştırmanın en temel bulgusu Türkiye’deki makroekonomik dalgalanmaların, yüksek enflasyon ve konut krizinin, 20’nci yüzyılın net ve tanımlı erkeklik rollerini kökten sarsarak genç erkek popülasyonunu derin bir kimlik ve rüştünü ispat etme krizine sürüklediği. “İş bul, aile kur, ev sahibi ol ve güvenli bir liman sağla” şeklinde özetlenebilecek geleneksel aile formülü, bugünün sosyo-ekonomik gerçekliğinde neredeyse imkânsız hale gelmiş durumda.
Kendi ailelerini kurma aşamasındaki genç Türk erkekleri de bu baskı ve değişim karşısında yeni savunma mekanizmaları geliştirmiş ve yeni değer sistemleri ortaya koymuş.
Araştırmadaki en radikal ve dönüştürücü bulgu, genç erkeklerin geleneksel rüşt mekanizmalarını (ev tapusu, görkemli düğünler) tamamen rasyonelleştirerek reddetmesi ve bunların yerine bireysel finansal otonomi, fiziksel optimizasyon ve teknolojik üstünlük gibi yeni nesil, mobilize ve likit statü göstergelerini ikame etmesi.
Sosyal medyadaki “Kırmızı hap” (Matrix filminde sistemin içmeni istediği mavi hapı değil, gerçekleri görmeni sağlayan kırmızı hapı içme ile gelen aydınlanmaya ve özgürleşmeye gönderme) ve Alfa Erkek akımları, yönünü kaybeden genç erkekler için bir hayatta kalma kılavuzu ve kontrol illüzyonu işlevi görüyor. Genç erkek tüketiciler, geleneksel aile odaklı anlayışı hayatlarının merkezine koymak yerine kişisel gelişim, kariyer prestiji ve fiziksel mükemmelliği hedefliyor ve bu hedefe gitmelerine yardımcı markalara yöneliyor.
Finansal ve konumsal esneklik (mobilite), genç erkekler için yerleşik ev hayatı ve evlilik sorumluluklarına tercih edilen en büyük lüks haline gelmiş durumda.
Bireysel özgürlük ve otonomi, günümüz Türkiye’sindeki genç erkeklerin başarıya, toplumsal beklentilere ve geleceğe dair planlarına bakış açılarındaki köklü ve devrimsel zihniyet değişimini açıkça ortaya koymakta. Geleneksel aile yapısı, evcimenlik ve bakım verme gibi klasik roller, artık birer güvence veya prestij kaynağı olmaktan çıkıp; bireysel kariyer, mobilite ve kişisel gelişim önündeki en büyük engeller olarak konumlandırılmaktadır. Katılımcılar, aile kurmayı kendi kişisel markalarını, finansal özgürlüklerini ve dinamik yaşam tarzlarını sabote eden yapısal bir kısıtlama olarak tanımlıyor.
Bireysel özgürlük ve otonomi arayışı konusunda en yüksek oranda öne çıkan genç erkek segmentleri Affluent Young Adult, Fiziğini Geliştirenler, Hardcore Gamers ve Kariyerini Geliştirenler. Bu segmentlerin gelecek planlarında mobil yaşam, finansal bağımsızlık ve esneklik vazgeçilmez unsurlar.
Bu büyük değişimle birlikte genç erkek kitleleri arasında alternatif statü göstergeleri oluşmaya başlamış. Güç, statü arayışının hâlâ merkezinde ancak klasik “ev ve aile babası” rolü eski cazibesini yitirirken; yerini fiziksel disiplin, teknolojik üstünlük, küresel finansal okuryazarlık ve kariyer prestiji gibi modern ve bireysel statü sembollerine bırakıyor. Bu değişim, hedef kitlenin toplumsal normlardan sıyrılarak kendi özerkliğini ve bireysel kalesini inşa etme arzusunu yansıtıyor. Temanın en güçlü göstergeleri arasında fiziksel mükemmellik (vücut geliştirme), fintech/portföy yönetimi ve üst düzey teknolojik kurulumlar yer alıyor.
Konunun en temeline indiğimizde ise genç erkekler üzerinde bu değişimi yaratan faktörün koruyucu erkek rolünün getirdiği sorumluluk yükü olduğu görülüyor. Üstelik bu durum sadece bireysel özgürlüklerine önem veren segmentler için geçerli değil. Planlı ve kuralcı yaşamaya çalışan “yenilikçi muhafazakârlar”, “genç memurlar” gibi farklı segentlerde de ciddi bir içsel huzursuzluk ve yetersizlik hissi yaratıyor.
Bu segmentler -özgürlük arayışı yüksek genç erkek segmentlerine benzer şekilde- geleceklerine ve bir erkek olarak görev ve sorumluluğun büyüklüğüne karşı yüksek kaygı duysa da, arada önemli bir fark var. Yenilikçi muhafazakârlar ve genç memurlar segmentlerinde aile kurma sorumluluğundan kaçınma durumu yok. Bu açıdan araştırmaya dahil edilen diger segmentlerden ayrışıyor.
Tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de genç erkekler bir erkeklik krizi yaşıyor. Toplumun erkeklerden geleneksel beklentilerinin Batılı toplumlara göre daha yüksek olması Türkiye’de genç erkek segmentlerinde kaygının daha yüksek bir seviyeye çıkması sonucunu doğuruyor. Batı toplumlarında erkeklik krizi yeni statü arayışındaki Alfa erkekleri hayatımıza sokarken, Türkiye’de yeni statü arayışındaki Alfa erkeklerle birlikte sorumluluktan kaçınma ve geleneksel aile yapısından uzaklaşarak mobilitesi yüksek, sorumluluğu limitli yeni bir gelecek kurma arayışında.
Hardcore gamers
Günümüz Türkiye’sinde “başarılı bir erkek” olmayı kendi kelimelerinizle nasıl tanımlarsınız?
“… Valla dürüst olmam gerekirse, Türkiye’de ‘başarılı erkek’ tanımı hâlâ dedelerimizden kalma o bayat ev geçindiren, ağırbaşlı, takım elbiseli kalıplara sıkışmış durumda ama benim dünyamda bunun zerre karşılığı yok. Bugünün ekonomik şartlarında, saçma sapan bir kredi borcuna girip bir eve çakılı kalmayı ya da geleneksel aile beklentilerini karşılamayı başarı değil, düpedüz sisteme teslim olmak olarak görüyorum. Benim için başarı, bir yere ait olmakla değil, her yerde var olabilme özgürlüğünü ve donanımını elinde tutmakla alakalı bu durum; gerisi sadece gürültü.”
Genç memurlar
Günümüz Türkiye’sinde “başarılı bir erkek” olmayı kendi kelimelerinizle nasıl tanımlarsınız?
“… Benim için günümüz Türkiye’sinde başarılı bir erkek olmanın yolu, her şeyden önce ailesine sarsılmaz bir güven hissi verebilmekten geçiyor. Öyle büyük risklerin, ‘kendi işimi kurayım, dünyayı değiştireyim’ gibi belirsiz maceraların peşinde koşmak yerine, ayın 15’inde yatan düzenli bir maaşın huzurunu eve taşıyabilmek şu devirde en büyük başarı bence. Dışarıdaki o ekonomik belirsizliğin ve kargaşanın içinde, evlatlarımın geleceği için her ay düzenli birikim yapabiliyorsam, onlara en güvenilir markaların ürünlerini alıp sağlam bir eğitim sunabiliyorsam kendimi başarılı sayarım. Başkaları için ‘alfa’ olmak ya da en son model arabaya binmek önemli olabilir ama benim için dürüstlük ve istikrar her şeyin önünde geliyor. Bir söz verdiğimde tutabiliyorsam, işyerinde kurallara uyup saygı görüyorsam ve akşam eve geldiğimde eşimle huzur içinde bir bardak çay içebiliyorsam, işte o zaman rüştümü ispat etmişim demektir. Türkiye’nin bu zorlu şartlarında, çocuklarına temiz bir gelecek ve güvenli bir liman sunabilen her erkek benim gözümde gerçekten başarılıdır çünkü gerçek kahramanlık o belirsizliğe rağmen ailesini sağlam zeminde tutabilmektir.”
Affluent young adults
Kendi ailenizi kurma sürecinde şu an karşılaştığınız en büyük engeller nelerdir?
“… Aslına bakarsanız, şu an aile kurma yolunda önümdeki en büyük engel, ‘aile’ dendiğinde akla gelen o geleneksel evcimenlik ve bakım verme rollerinin benim özgürlükçü yaşam tarzımla hiç örtüşmemesi. Ben şu an tamamen kendi kişisel gelişimime, kariyer hırslarıma ve dünyayı keşfetmeye odaklanmış durumdayım; çocuk sahibi olmak veya o domestik düzenin içine girmek, şu anki hareketli ve elit yaşam tempomu ciddi anlamda kısıtlayacakmış gibi hissettiriyor.”
Fiziğini geliştirenler
Kendi ailenizi kurma sürecinde şu an karşılaştığınız en büyük engeller nelerdir?
“… Aile kurmak gibi bir derdim yok ki önümde bir engel olsun; asıl engel o hayatın ta kendisi benim için. Türkiye’de herkesin ‘Hadi artık ne zaman evleniyorsun’ diye baskı yapması tam bir komedi, sanki hayatın amacı bir eve hapsolup bütün enerjini ve bütçeni başkalarına harcamakmış gibi. Ben kendi ‘epik’ yolculuğuma odaklanmışım; spor salonunda ter dökmek, altına sağlam bir makine çekip gece sürüşüne çıkmak varken neden çocuk beziyle veya ev sorumluluğuyla uğraşıp o muazzam hayat enerjimi sönümleyeyim? Benim için en büyük engel, bu kadar özgürlük ve zirve odaklı bir yaşam tarzı varken, o durağan ve kısıtlayıcı domestik hayata hapsolma fikrinin kendisi.”
Yenilikçi muhafazakârlar
Kendi ailenizi kurma sürecinde şu an karşılaştığınız en büyük engeller nelerdir?
“… Şu anki ekonomik belirsizlik, benim gibi her şeyi titizlikle planlayan ve kaliteye önem veren biri için en büyük engel diyebilirim. Bir aile kurarken sadece bir ev tutmak değil, o huzurlu ve düzenli sığınağı her detayıyla oluşturmak istiyorum ancak Türkiye’deki konut krizi ve maliyetler, o hayal ettiğim ‘kaliteli ve güvenli’ yaşam alanını kurmayı çok zorlaştırıyor. Geleneksel beklentilerin getirdiği maddi yükümlülükler ile benim kendi değerlerime uygun, sürdürülebilir ve etik bir yuva kurma arzum arasında bazen ciddi bir gerilim hissediyorum. Özellikle çocuklarım için o stabil ve korunaklı ortamı en baştan sağlamak benim için bir görev gibi ama dışarıdaki o kaotik ve pahalı dünya bu sorumluluğu yerine getirmeyi her geçen gün daha da ağırlaştırıyor.”
Kaynak: Genç erkek segmentleri, AI destekli ve gerçek zamanlı içgörüler sunan kalitatif araştırma platformu Deeper Alive’dan seçilmiştir
